Кедей Бала мен Алтын Жүрек

Ерте ерте ертеде, ешкі жүні бөртеде, бір шағын ауылда Айдос деген кедей бала өмір сүріпті. Үйлері ескі балшықтан салынған, төбесі жыртық, қыста суық, жазда ыстық болатын. Бірақ сол үйдің ішінде бір нәрсе ешқашан таусылмайтын — ол мейірім еді.

Айдос әжесімен бірге тұратын. Әжесі қартайған, бірақ жүрегі жарық, сөзі дана кісі еді.

— Балам, байлық деген тек алтын емес, — дейтін әжесі.
— Онда байлық не, әже? — деп сұрайтын Айдос.
— Байлық — адал еңбек пен таза жүрек.

Айдос күн сайын таң атпай тұрып, ауыл сыртына барып отын жинайтын. Қыстың күні болса да, қолы тоңса да, ол әжесіне көмектесуді тоқтатпайтын.

Бір күні ол орман жиегінен әлсіз дыбыс естіді.

— Шиқ... шиқ...

Қараса, кішкентай қарлығаштың қанаты жаралы екен. Айдос оны алақанына алып, үйіне әкелді.

— Әже, мына құсты емдейікші, — деді ол.

Әжесі шүберекпен қанатын таңып, жылы сүт берді. Бірнеше күннен соң қарлығаш сауығып кетті. Айдос оны аспанға ұшырды.

Қарлығаш үш айналып, шиқылдап ұшып кетті. Айдос оның не айтқанын түсінбеді, бірақ жүрегі жылынып қалды.

Көп ұзамай ауылға бір бай саудагер келді. Оның арбасында қап-қап тауар, алтын теңгелер болды. Ауыл адамдары таңырқап қарады.

Саудагер қатал кісі еді.

— Ешкімге сенбеймін! — дейтін ол.

Сол күні саудагердің әмияны жоғалып кетті. Ол ашуланып:

— Ұры бар! Табылмаса, бәріңе жаман болады! — деп айқайлады.

Айдос жол шетінен қалың қардың арасынан әмиян тауып алды. Ішінде алтын толы еді.

Әжесі айтты:

— Балам, бұл біздікі емес.

Айдос ойланып тұрды. Олардың үйінде тамақ та аз еді. Бірақ ол әмиянды саудагерге апарды.

— Ата, әмияныңызды таптым.

Саудагер таңырқап:

— Сен неге алмадың? — деді.

— Бұл менікі емес, — деді Айдос жай ғана.

Саудагердің көзіне жас келді.

— Мен өмірімде алғаш рет осындай адал бала көрдім.

Саудагер Айдосқа алтын ұсынды. Бірақ Айдос алмады.

— Маған алтын керек емес. Әжеме дәрі алсаңыз болды.

Сол сәтте аспаннан таныс қарлығаш ұшып келіп, саудагердің иығына қонды. Саудагер күліп:

— Мына құс сенің досың ба?

Айдос басын изеді.

Саудагер әжесіне дәрі, үйіне азық алып берді. Бірақ ең үлкен сыйлық — ол Айдосты оқуға жіберді.

Жылдар өтті.

Айдос білімді, ақылды жігіт болды. Ол бай болмады, бірақ ауылға мектеп салды, жетім балаларға көмектесті.

Бір күні әжесі айтты:

— Көрдің бе, балам? Жақсылық қайтып келеді.

Айдос күліп:

— Әже, мен бай емеспін.

Әжесі жауап берді:

— Сенің жүрегің алтын. Нағыз байлық сол.

Сол сәтте көкте қарлығаш айналып ұшты. Айдос оның сыбдырын естігендей болды:

«Жақсылық жасаған жүрек ешқашан кедей болмайды».

Содан бері ауыл адамдары бір-біріне көмектесіп, мейірімді болуға тырысты. Ал Айдостың кішкентай үйі балалардың күлкісіне толып, жарық шаңыраққа айналды.

Содан бері халық арасында:

Байлық — алтын емес,
Байлық — адал жүрек. -деген тәмсіл қалған екен.